Guatr hastalığı çeşitleri ve tedavi yöntemleri bu makalede ele alınmıştır.Ayrıca tiroid bezinin büyümesi durumunda hangi doktora gitmek gerektiyi gibi konularda detaylıca anlatılmıştır.
Tiroid Bezi, gırtlağı oluşturan en büyük kıkırdak kalkana benzemesi nedeniyle Eski Yunanlılar tarafından kalkan anlamına gelir. Gırtlağın hemen altında ve önünde, orta hatta yer alan salgı bezine de, bu kıkırdakla olan komşuluğu nedeniyle aynı isim verilmiştir. Tiroid bezi ortada birleşen sağ ve sol kısımlardan oluşmaktadır. Bu bezin önünde de yukarıdan aşağıya uzanan kas gurupları ve boyun cildi bulunur. Bu organ vücudun pek çok dokusundan daha fazla damarlara sahiptir ve salgıladığı hormonları bu damarlar yoluyla kana verir ve metabolizmayı düzenleyen bu hormonlar tüm vücut dokularına kan yoluyla taşınır. Yaşamsal öneme sahip bu hormonlar metabolizmayı düzenler.
Tiroid bezi içinde belli bölgelerdeki hücrelerin büyüyerek bir kitle, tiroidin diğer kısımlarına göre farklı yoğunluk ve sertlikte bir yumru oluşturmasına nodül adı verilir. Nodüller tiroid bezi içerisinde tek olarak bulunabileceği gibi (soliter tiroid nodülü) tiroid içerisine yayılmış birden çok sayıda da olabilir. (multinodüler guatr) Ayrıca nodüller içeriklerine göre de solid nodül (sıvı içermeyen) ve kistik nodül (sıvı içeren) ikiye ayrılır.
Az miktarda radyoaktif madde verilerek yapılan ve Tiroid sintigrafisi adı verilen tıbbi görüntüleme yönteminde de nodüller soğuk nodül (fonksiyon görmeyen) ve sıcak nodül (fonksiyon gören) olarak ikiye ayrılır. Çoğu nodül herhangi bir belirti vermez ve ancak yeteri kadar büyükse hasta tarafından fark edilir. Çok büyük nodüller hastanın boynunda başkaları tarafından da kolaylıkla fark edilebilen şişlikler oluşturur. Büyük nodüller ayrıca soluk ve yemek borusuna baskı yaparak bazı belirtilere de yol açabilir. Aşırı hormon salgılayan nodüller yukarıda bulgu ve belirtileri sayılan hipertiroidi nedenidir. Ultrason adlı cihazla yapılan tıbbi incelemelerde hekimin elle muayenesinde fark edebilmesi olanaksız olan milimetrik nodüller de görülebilmektedir, ancak genel olarak 10 milimetreden küçük nodüller hekimleri fazla endişelendirmez.
Nodüllerin klinik önemi kanser barındırabilmeleri nedeniyledir. Çeşitli bilimsel çalışmalarda nodüllerin % 5 ila 10 unun kötü huylu (habis) olduğu bildirilmiştir. Bu risk bazı durumlarda daha da artar. Örneğin çocuklarda, erkeklerde, yaşlı hastalarda, çocukluk çağında baş ve boyun bölgesine herhangi bir nedenle radyoterapi (şua veya ışın tedavisi) yapılan hastalarda, nodülle birlikte ses kısıklığı veya boyunda lenf bezesi bulunan hastalarda saptanan nodülün kötü huylu olma olasılığı daha fazladır. Nodüllerin değerlendirilmesinde elle muayeneye ilaveten tiroid hormonlarının (T3, T4 ve TSH) ölçümü, nodülden iğne biyopsisi, ultrasonla nodülün ve kalan tiroid dokusu ile boyunun incelenmesi işlemleri nodülün karakteri ve tedavi şekli konusunda karar vermemize yardımcı olur.
Önceki yıllarda daha yaygın olarak kullanılan ve vücuda radyoaktif maddeler verilerek çekilen bir filim olan tiroid sintigrafisi artık sadece özel bazı durumlarda başvurulan bir görüntüleme yöntemi halini almıştır. Teknolojinin gelişmesi ile çok daha detaylı görüntüler veren ultrason büyük ölçüde tiroid sintigrafisinin yerini almıştır. Tiroid nodüllü hastanın izleminde, hastadan alına iyi bir öykü, ve hastaya yapılacak iyi bir muayenenin ardından hekimlere en fazla bilgi veren ve muhtemelen en sık istenen temel incelemeler: TSH ve serbest T4 ölçümü, ultrasonla tiroidin ve boyunun görüntülenmesi ve şüpheli görülen nodüllerden ince iğne ile biyopsi alınması olarak sıralanabilir.
Aşağıdaki durumlarda tiroid bezinin bir tarafı veya tamamı ameliyatla çıkartılması genellikle uygulanan bir tedavi yöntemidir:
Tiroid bezi gırtlak ve soluk borusunun başlangıç kısmının hemen önünde bulunması nedeniyle ses teli siniri ile yakın komşuluk halindedir. Bu sinirlerin zarar görmesi ciddi bir ses kısıklığına kadar gidebilen ses değişikliklerine yol açar. Ayrıca tiroidin arka yüzeyinde her biri mercimek kadar boyutta sağ ve solda ikişerden 4 tane paratiroid adı verilen bezler bulunur. Bu bezlerin salgıladığı hormonla kanda kalsiyum düzeyini ayarlar. Kalsiyumun kanda belli bir düzeyde tutulabilmesi için bu bezlerden en az ikisinin tam fonksiyon görmesi yeterlidir. Ama tiroidin her iki tarafının da çıkartıldığı ameliyatlarda 4 paratiroidin de istemeden çıkartılması ya da damarlarının zarar görerek kansız kalmaları sonucu, kan kalsiyum düzeyinde sıklıkla geçici, ancak bazen de kalıcı düşmeler ortaya çıkabilir.
Kan kalsiyumunda düşme hastanın elleri, ayakları ve dudakları çevresinde uyuşmalara, kol ve bacaklarda kasılmalara, kramplara yol açabilir. Geçici kalsiyum düşmelerinde ağızdan veya damardan verilen kalsiyum ilaçları yeterli olurken, kalıcı hormon eksikliği ve kalsiyum düşmesinde kalsiyum yanı sıra D vitamini de hastaya verilmelidir. Ameliyat sırasında yukarıda anlatılan önemli yapıların korunması ve zarar görmemesi çok önemlidir. Cerrahın temel hedefi tiroid bezini çıkartırken, bu hayati yapıları da korumak olmalıdır. Doğru cerrahi teknik kullanan deneyimli bir cerrahın elinde yukarıda aktarılan kalıcı komplikasyonların olma olasılığı çok azdır.
Hastaya nasıl bir ameliyat tekniği uygulanmalıdır? Tiroid bezindeki sorun (kanser şüpheli nodül veya aşırı hormon salgılayan nodül) kimi zaman bezin sadece bir yarısına sınırlı olabilir. Bu durumda tiroidin sorun olan tarafını almak yeterli olacaktır. Bu halde ameliyat edilen tarafta bezin tamamını çıkartmak esastır. Ancak bazen ameliyat sırasında, bazen de sonrasında yapılan patoloji incelemeleri tiroidin diğer yarısının da çıkartılması gereğini işaret edebilir. Bu hastalarda tiroid bezinin diğer yarısı da tamamen çıkartılır. Bazı durumlarda sorun tiroidin her iki tarafında da vardır ve tiroid bezinin baştan tamamının alınmasına karar verilebilir. Nadiren bezin bir tarafında, sıklıkla üst besleyici damarlara komşu ufak bir parça yerinde bırakılabilir. Ancak hastanın tiroid kanseri varsa cerrah çoğu kez bezin tamamını çıkarmayı yeğlemelidir.
Sonuç olarak, tiroid bezinin cerrahisinde çağdaş uygulama, bazı istisnalar dışında, ameliyat edilen tarafta bezin tamamını çıkartmak şeklindedir. Hatta iki taraflı tiroid ameliyatında bezin anatomik ek ve uzantıları da çıkartılmaya gayret edilir. Bu şekilde yapılmayan ameliyatlar sonrası hasta için bazı sakıncalar doğabilir:
Tiroid bezinin fonksiyonları hakkında en iyi bilgiyi beynin hipofiz adı verilen bölümünden salgılanan TSH hormonu verir. Bu madde tiroid bezinde hormon salgılayan yapıları uyararak daha fazla hormon üretilmesini ve kana verilmesini sağlar. Tiroid bezi az çalıştığında hipofizden TSH nın kana verilmesi artar. Tiroid kendi kendine daha fazla hormon üretmeye başlarsa bu kez hipofiz TSH üretimini azaltır ve kanda bakılan TSH ölçümü normal sınırların altında değerler gösterir. TSH yanı sıra serbest T4 (FT4) ve serbest T3 (FT3) hormonlarının ölçümü de bazı durumlarda tiroidin fonksiyonları hakkında bilgi verir ve hekiminiz tarafından laboratuardan istenir.
Bu bezin az çalışması ve vücut dokuları için gerekli miktarda tiroid hormonu salgılanamaması hipotiroidi olarak adlandırılır. Bu durumda kanda tiroid hormonlarının düzeyi düşer ve dokulara yeterli miktarda hormon ulaşmaz. Vücut fonksiyonları yavaşlar, hasta daha kolay üşümeye başlar, çabuk yorulur hale gelir ve kilo artışı, saç dökülmesi, ciltte kuruluk, kabızlık, unutkanlık gibi belirtiler ortaya çıkar. Hipotiroidi en sık vücudun bağışıklık sisteminin kendi dokularına savaş açmasıyla ortaya çıkan ve otoimmün tiroidit denilen tiroid bezi iltihabı, tiroid bezinin kanser veya başka nedenlerle ameliyatla çıkartılması veya radyoaktif iyot (atom) tedavisi sonucu oluşur. Bu durum genellikle yaşam boyu sürer ve hastanın yaşam boyu tiroid hormonunu hap şeklinde ağız yoluyla alması ve bir hormon hastalıkları uzmanının (endokrinolog) kontrolünde olması gerekir.
Tiroid bezinin fazla çalışması ve dokular için gerekli olan miktarın üzerinde hormon salgılamasına hipertiroidi adı verilir. Dokulara normalin üzerinde miktarlarda ulaşan tiroid hormonları vücutta bütün fonksiyonlarda artışa neden olur. Belirtileri kalp atışında hızlanma, çarpıntı, ellerde titreme, nemli cilt, sinirlilik, huzursuzluk hali ve iştahsızlık olmadan kilo kaybıdır. Hipertiroidinin en sık nedenlerinden biri olan Basedow-Graves hastalığında bu bulgu ve belirtilere ilaveten göz kapaklarının çok açılması sonucu gözlerin aşırı büyük görünmesi ve dışarı çıkması da olur.
Basedow-Graves hastalığı dışında toksik (zehirli) nodüler guatr (tek veya birden çok yumru barındıran tiroid) ve tiroidit te hipertiroidi nedenleri arasındadır. Bu rahatsızlığın tedavisi 3 şekilde yapılabilmektedir:
Guatr, boynun ön kısmında bulunan tiroid bezinin çeşitli nedenlerle normalden daha fazla büyümesi durumudur. Tiroid hormonları normal, düşük veya yüksek seviyelerde olabilir.
Boyunda şişlik, yutma güçlüğü, nefes almada zorlanma, ses kısıklığı ve tiroid hormon düzeylerine bağlı olarak kilo değişiklikleri, çarpıntı veya halsizlik gibi belirtiler görülebilir.
Guatr; iyot eksikliği, Hashimoto tiroiditi, Graves hastalığı, tiroid nodülleri, genetik yatkınlık ve bazı tiroid hastalıkları nedeniyle gelişebilir.
Tanı; fizik muayene, tiroid hormon testleri, ultrasonografi ve gerekli durumlarda sintigrafi veya ince iğne aspirasyon biyopsisi gibi yöntemlerle konulur.
Tedavi, guatrın nedenine ve büyüklüğüne göre planlanır. İlaç tedavisi, radyoaktif iyot tedavisi, düzenli takip veya gerekli durumlarda cerrahi müdahale uygulanabilir.
Hayır, her guatr ameliyat gerektirmez. Küçük ve belirti vermeyen guatrlar düzenli takip edilebilirken, büyük guatrlar veya şüpheli nodüller cerrahi tedavi gerektirebilir.
Guatrın kendisi kanser anlamına gelmez. Ancak bazı tiroid nodülleri kötü huylu olabileceğinden gerekli değerlendirmelerin yapılması önemlidir.
İyot ihtiyacının yeterli şekilde karşılanması ve tiroid hastalıklarının düzenli takip edilmesi bazı guatr türlerinin gelişme riskini azaltabilir. Ancak tüm guatr vakalarını önlemek mümkün değildir.
Tedavi edilmeyen guatr büyüyerek yutma ve solunum güçlüğüne neden olabilir. Ayrıca tiroid hormon dengesizlikleri yaşam kalitesini ve genel sağlığı olumsuz etkileyebilir.
Guatr şüphesi olan kişilerin Endokrinoloji, Genel Cerrahi veya gerekli durumlarda Kulak Burun Boğaz (KBB) uzmanına başvurarak değerlendirme yaptırması önerilir.
Video Konferans ile tüm merak ettiklerinize cevap bulabilirsiniz
